ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )
53
قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )
يكبار به تب نوبهء چهار روزه مبتلا شد و پس از گذشت چندين روز بهبود حاصل نشد . شبى قرشى را در خواب ديد كه مىگفت : « بر من خرده مىگيريد ولى نتوانستيد تب سادهاى را درمان كنيد . درمانش اين است كه شب آلوبخارا را خيس كنيد و صبح آب صافكردهء آن را بخوريد . » على گيلانى آب آلوبخارا را خورد و خوب شد . علاوه بر موجز و شرح قانون كتابهاى مهم ديگر او از اين قرار است : كتاب الشامل فى الطبّ ، كتاب المهذّب فى الكحل ، كتاب المختار من الاغذية ، شرح فصول بقراط ( در كتابخانهء اياصوفيا نسخهء سال 687 ه . / 1288 م . يعنى سال وفات او موجود است . اين كتاب در ايران در 1298 ه . / 1881 م . و در هندوستان به چاپ رسيده است ) ، شرح تقدمة المعرفة ، تعليق على كتاب الاجنهء بقراط ، شرح تشريح جالينوس ، شرح مسائل حنين ابن اسحاق ( بدر الدّين محمود بن احمد العينى در عقود الزمان به آن اشاره كرده است و نسخهاى از آن در ليدن موجود است ، امّا بروكلمان در انتساب آن به او شك كرده است ) ، تفاسير العلل و اسباب الامراض ، كتاب الشافى ، رساله عوارض الاطفال ، جامع الدقائق فى الطبّ ، كتاب المواليد الثلاثه ، شرح الهداية ابن سينا ( منطق ) ، شرح اشارات ابن سينا . شرح كلّيّات قرشى نادر است و نگارنده يك نسخهء خطّى نفيس آن را پيش شادروان حكيم محمود احمد خان دهلوى ديده بود و در آن علاوه بر مهرهاى ديگر مهر « عنايت خان شاه جهانى 1042 » نيز ديده مىشد . در كتابخانهء دار العلوم ديوبند چهار جلد كامل شرح قرشى موجود است كه عبارت از شرح كلّيّات و شرح معالجات ( در دو جلد ) و شرح مفردات قانون است . در حيدرآباد شرحهاى معالجات نگهدارى مىشود . در كتابخانهء خدابخش پتنه جلد اوّل و جلد دوم وجود دارد و در جلد دوم مفردات مهر 1084 ثبت شده است . در طبّيه كالج دانشگاه اسلامى عليگره جلد سوم يعنى شرح بخش اوّل معالجات محفوظ است . در مجموعهء سبحان اللّه خان كتابخانهء مولانا آزاد نيز نسخهاى